การวิจัยเรื่องนี้เป็นการศึกษาเพื่อพัฒนารูปแบบการอนุรักษ์และส่งเสริมผลผลิตน้ำตาลจากตาลโตนด  เพื่อการส่งเสริมและสืบทอดวัฒนธรรมภูมิปัญญาการประกอบอาชีพผลิตน้ำตาล   โดยวิธีการวิจัยเชิงคุณภาพ และวิธีการวิจัยเชิงปริมาณ   กลุ่มตัวอย่างเป็นประชาชนที่มีถิ่นฐานอยู่ใน 5 หมู่บ้านของตำบลปากน้ำ อำเภอบางคล้า จังหวัดฉะเชิงเทรา  เก็บข้อมูลและวิเคราะห์ข้อมูลจากเอกสาร  แบบสอบถาม  การศึกษาภาคสนาม  สนทนากลุ่ม  การสังเกต  และการปฏิบัติการวิจัยแบบมีส่วนร่วม  
 	ผลการวิจัยพบว่า
                    ชุมชนมีปัจจัยภายในที่มีศักยภาพอันเป็นรากฐานสำคัญ 4 ประการ คือ ภาวะผู้นำ (Leadership)โครงสร้างทางสังคม (Structure) ความสามารถในการผลิต (Ability) และวัฒนธรรม(Culture) ในการศึกษา ได้นำปัจจัยภายในชุมชนมาเป็นฐานของการพัฒนาและนำปัจจัยภายนอกมาเป็นส่วนเสริมในการพัฒนารูปแบบ รูปแบบการพัฒนาใช้หลักการ 3 ประการ คือ   การใช้ชุมชนเป็นฐาน (Community based model) การสร้างกระบวนการการเรียนรู้ (Learning process) และการจัดการความรู้ (Knowledge management) ผลของการวิจัยและพัฒนาครั้งนี้ส่งผลให้ผลผลิตน้ำตาลได้รับการรับรองมาตรฐานผลิตภัณฑ์ชุมชน คือ น้ำตาลสด มาตรฐานเลขที่ มผช. 38/2546  และน้ำตาลโตนด มาตรฐานเลขที่  มผช. 113/2546 ผู้ประกอบอาชีพผลิตน้ำตาลมีการรวมกลุ่มเป็นวิสาหกิจชุมชนใช้ชื่อว่า ?หมู่บ้านน้ำตาลสด?   เป็นฐานเสริมสร้างเศรษฐกิจชุมชน สังคม และเป็นการสืบทอดภูมิปัญญาท้องถิ่นให้มั่นคงต่อไป 
